244-р сар2019

20 12-р сар
Written by 

Лууль “ХАДАНД ГАРАВ”

  Зун намрын улиралд Монголчууд бидний хувьд хамгийн их ад үзэгддэг ургамлын нэг бол лууль гэдэгтэй хэн ч маргахгүй. Хамар ам руу үр тоос нь пургиж харшил хөдөлгөдөг, хамгийн хортой, хогийн энэ ургамалтай хааяагүй яаж ч тэмцээд дийлддэггүйг гэр хорооллынхон бол бүр сайн мэднэ. Иш бүдүүнтэй, үндэс сайтай учир зулгаагаад хүчрэгдэхгүй, намар нэг ургамлаас хэдэн мянган үр цацагдана, өвлийн хүйтэнд тэсвэртэй тул унасан үр нь ирэх хавар гуу жалга, замын хажуу хаа л бол хаа ургана, говийн зарим газрыг эс тооцвол барагтай мал ч тоож иддэггүй эд. Харин социализмын үед нэгэн авхаалжтай эр луулийг их хэмжээгээр түүж дараад  зудтай жил тугал бяруугаа тэжээж онд оруулдаг байсан нь бөөн тэргүүн туршлага болж сонин хэвлэлээр мандаж магтагдаж байсан санагдана.

     Тэгвэл та бүхэнд сонсгох таатай нэгэн мэдээ байна. НҮБ-ээс ирэх 2013 оныг “Кинвагийн тариаланг дэмжих жил” болгон зарлалаа. Нэг талаас нь харахад залаатан  юм шиг мөртлөө нөгөө талаас нь авч үзэхэд навчит ургамал мэт харагддаг манийгаа залхаадаг луульны маань эртний өвөг дээдэс болох энэ ургамлын овгийн латин нэр нь Chenopodiumхариннутгийнхан нь кинва /Quinoa/ гэж нэрлэдэг нь олон улсын нэр томьёонд тэр чигээрээ буужээ.

   Тэртээ 4000-5000 жилийн өмнөөс Өмнөд Америкийн Андын нуруунд амьдардаг нутгийн Индианууд анх энэ ургамлыг тарималжуулж хоол хүнсэндээ хэрэглэж ирснийг мэдэх хүн одоо цөөхөн байх. Кинваг “Хүн төрөлхтний шинэ зууны хүнс” хэмээн зарлаж, бичиж, ярьж байгаа нь цаанаа их учиртай. Кинва нь уураг ихтэй, бидний иддэг буудайнаас цавуулгийн хэмжээ нь хоёр дахин их учир талх нарийн боовны хольцонд ордог эд.  Ялангуяа даралт ихтэй, зүрх судасны асуудалтай мань мэтэд бол юугаар ч орлуулшгүй хүнс болохыг өнөөдөр эмч докторууд нэгэн дуугаар хүлээн зөвшөөрлөө. Мөн ислэг ихтэй учир чихрийн шижингээр шаналагсдын гол хоол тэжээл нь болж эхэлж байна.

   Хүний тархи биеийнхээ жингийн өчүүхэн хэсэг мөртлөө бидний цусанд агуулагддаг жоохон хүчилтөрөгчийн хорь гаруй хувийг нь сорчихдог хомхой эрхтэн гэгддэг. Тэгвэл бидний эд эрхтний цусан хангамжийг тодорхойлогч гэгдэх төмөр энэ ургамалд ихээр агуулагддаг учир кинваг тархины тэжээл ч гэж хэлж болох нь. Эртний Маяагийн дайчид асар их тэсвэр хатуужилтай, дайн байлдааны үед олсон шарх нь хурдан түргэн эдгээд байсны учир нь тэдний гол хоол тэжээл  кинватай холбоотой байсан гэж үздэг. Шарх амархан эдгээдгийн учир нь кинвад их агуулагддаг сапонин хэмээх бодис болохыг эрдэмтэд саяхан нээжээ.

    АНУ болон өндөр хөгжилтэй орнуудын шүдний өвчин болсон хэт таргалах өвчинд нэрвэгдсэн хүмүүс өдөр тутмын хоол хүнсний найрлагандаа кинваг өргөн хэрэглэх болсноор энэ таримлыг  хамгийн эрүүл хүнсэнд тооцож байна. Мэдээж баячуудын хоол хүнсний найрлаганд их орох болсноороо тэдгээр орнуудад кинва нилээд үнэтэй, боловсруулан савласан 1 кг нь 6-8 ам. доллар боловч уургийн хэмжээ ихтэй учраас өдөр тутмын хүнсэнд орох орц харьцангуй бага байдаг.

   Андын нурууны Эквадор, Боливи, Колумб, Перу зэрэг орны 2500-4000 метр өндөрт амьдардаг хүмүүсийн хүнсний гол хэрэглээ болдог кинва нь шөнөдөө -3С хүйтэн, өдөртөө 35С хүртэл халууныг тэсвэрлэн ургаж чаддаг, манайтай адил жилдээ 300 мм хүрэхтэй үгүйтэй хур тундастай сэрүүн өндөрлөг энэ бүсэд богинохон хугацааны дотор боловсорч үр жимсээ өгдөг ховорхон ургамал. 

   Цагаан, улаан, саарал, хар шар янзан бүрийн өнгөтэй үрийг нь боловсронгуйд хураан авч арвай, цагаан буудайтай адил хальслан хүнсэнд хэрэглэж болдгоос гадна навчийг нь хүртэл  бууцай маягаар хоолонд хэрэглэж болдог гэнэ. Үржил шимээр тааруухан элсэрхэг хөрсөндтарьсан шар будааны дайтай жижигхэн үр жилдээ хоёр метр хүртэл өндөр саглайтал ургаж, 30-50ц/га хүртэл ургац өгдөг нь мэрэгжлийн бидний  гижгийг хүргэхээс өөр аргагүй.

  Нутгийн Индианууд техник явж чадахааргүй налуу хад чулуутай өндөр уулын гуу судаг ашиглан тарьсан  кинвагаа гар хадуураар хадаж аваад манай баруун аймгийнхан аятай ууранд нүдэж цайруулан тээрэмдээд замбайн гурил маягтай болгож иднэ, хүнсэндээ нөөцлөнө.

  Энэ дэлхий дээр бидний хүнсэндээ хэрэглэж болох 80 мянган зүйлийн ургамал ургадгаас хүн төрөлхтөн дөнгөж 150-ийг тарималжуулж ашигладаг гэсэн судалгаа байдаг. Төмсний эх нутаг нь  Өмнөд Америкийн Андын нуруу. “Ноён төмсийг” XV зууны үед Испаниуд тэндээс ачин Европт авч ирэн нутагшуулсан гэдгийг хүн бүхэн мэднэ дээ. Одоогоос гурван зууны тэртээд их хаан Петр ганц шуудай төмс Голландаас худалдан авч Орос орон даяар тарааж тариулсан нь одоо хойд хөршийнхний бүү хэл бидний өдөр тутмын хүнс болоод байгаа.

   Тэгвэл НҮБ нэгэнтээ лууль овогтны маань ач холбогдлыг нь үнэлэн 2013 оныг “Кинвагийн тариаланг” дэмжих жил болгон зарлаад байгааг нь ашиглаж, алс холын Латин Америкаас уур амьсгалынхаа хувьд ижил төстэй Монголдоо энэ ургамлыг нутагшуулах гээд үзвэл яадгийм, Бизнесменүүд ээ. Үрийг нь тэндээс оруулаад ирвэл манайх ямар газаргүй гэх юм биш, зэрлэг луулийн төрлийн энэ ургамлыг тарьж чадахгүй хүн манай тариаланчдын дотор лав байхгүй гэдгийг ам бардам хэлэх байна..

    Хүнсээ болгож чаддаггүй юм аа гэхэд уураг ихтэй энэ таримлаар хэдэн малаа өвөлд нь тэжээе. Эсвэл хаасайгүй ургадаг энэ гайхлыг хашаандаа цацацгаая, хадлангаа ч сэлбэе. Уул уурхайд эвдэрч сүйрсэн нутагаа нөхөн сэргээхэд ашиглаж бас болох мэт. Бүр цаашилбал талхлагдсан бэлчээрээ сайжруулъя, цөлжилтөө сааруулах гээд үзье, болохгүй нь юу байх билээ. Ойрын хамаатан болох зэрлэг луультай нь зэрэгцүүлээд тарьчихвал ургаж л таараа, нөхцөл нь ив ижил юм чинь. Зоригтойхон хөдөлсөн хэн нэгнийг маань шинэчлэлийн засгийн газар тэр тусмаа Баттулга сайд дэмжинэ, бүр болохгүй бол  НҮБ-ийн бодлогыг Монголд хэрэгжүүлнэ гээд гадныханд хандсан ч дургүйцэхгүй дээ, цаадуул чинь.

                   

                                   

                                                       Ш.Пүрэвсүрэн

   

  Өдрийн сонин №298   2012-12-17


 

28 comments

  • Comment Link %05 %613 %2017 iaai auto auctions salvage vehicles

    car insurance quotes online auto insurance companies affordable auto insurance

  • Comment Link %03 %362 %2017 insurance for car

    auto insurance quotes michigan cheap insurance for car aarp insurance auto

  • Comment Link %02 %945 %2017 king size mattress reviews consumer reports

    r&s mattress review - These reviews for casper mattresses were the best selection for a daybed/king size bed combination. - tempur-pedic mattress reviews and the purple bed reviews.

  • Comment Link %13 %961 %2017 Robertmow

    zetia Buy Hydrochlorothiazide metformin er 500 mg abilify

  • Comment Link %19 %581 %2016 asMigqgf4r0

    medrol crestor atenolol amoxil buy ventolin on line tretinoin cream cialis on line cephalexin where can i buy arimidex

  • Comment Link %11 %965 %2016 LeonardBap

    Of course, even the manager and the most blinkered of fans admit there are still plenty of problems with the balance of the squad at Old Trafford. portefeuille louis vuitton, credit card information.Be careful not to click on any suspicious looking coupons from social media sites or download what could be phishing schemes louis vuitton alma pm, not pretty., portefeuille homme louis vuitton.Chalky thinks he's being conned and continues to haggle with Dickie on the price of his dancers two weeks at a grand each. That's a lot of scratch. louis vuitton outlet, Credit: GLYN KIRK/AFP/Getty Images gucci scarpe uomo, It is unclear what happened at this meeting, but afterward Linskey came forward and basically said "No, no, it was just a misunderstanding. I wasn't, portafoglio gucci.

  • Comment Link %20 %445 %2016 age of war

    This is the best application on the drop today. There access to enjoy great moments of relaxation: age of war 2
    age of war 5
    Great! Thanks for sharing the information.Summon creatures to fight enemy units and demolish the opposing castle. Your castle is equipped with a crossbow, which you can use to shoot enemies age of war 6. Make sure you upgrade skills to increase your chances of winning battles.
    The goal of Age of War is to survive longer than the computer and to outlast him you’ll need to train the right troops while balancing your offence and defence in this high paced, quick thinking flash game age of war 4. Train troops of you own to combat the computers. As you kill off the computer troops, you will gain EXP and you will eventually advance to the next age.
    Choose a starter deck and prepare for an epic war!age of war 3
    Command your units in each battle to attack the enemy’s castle, while protecting your own base earn to die free hot. Earn and upgrade cards to help you conquer the land.
    earn to die hot
    Thanks for the best blog.it was very useful for me.keep sharing such ideas in the future as well.this was actually what i was looking for,and i am glad to came here!
    earn to die It contains a plethora of tools and objects for level building such as harpoon guns,blocks and vans. Users can upload their maps to a public server where they are accessible.

  • Comment Link %03 %294 %2016 jiabin

    jianbin0303
    snapbacks wholesale
    hermes outlet
    cheap jordans
    michael kors factory outlet
    michael kors handbags clearance
    michael kors handbags
    toms outlet
    michael kors outlet
    louis vuitton handbags outlet
    abercrombie and fitch
    cheap mlb jerseys
    links of london jewellery
    mbt shoes
    true religion outlet
    rolex watches
    longchamp handbags
    michael kors wallet
    swarovski crystal
    true religion canada
    nba jerseys
    nike mercurial
    thomas sabo outlet
    kobe bryants shoes
    michael kors outlet clearance
    toms outlet
    pandora jewelry
    christian louboutin outlet
    michael kors handbags outlet
    nhl jerseys
    polo shirts
    coach outlet canada
    nike outlet store
    nike air force 1
    beats by dr dre
    nike air max uk
    thomas sabo uk
    pandora jewelry
    nike air huarache
    michael kors handbags
    ray ban sunglasses
    mcm outlet
    cheap jordans
    true religion jeans outlet
    cheap mlb jerseys
    michael kors factory outlet
    cheap nhl jerseys
    jordan shoes
    supra shoes
    nike foamposite
    ray-ban sunglasses
    links of london
    adidas outlet store
    ray-ban sunglasses
    swarovski crystal
    tiffany outlet
    nfl jersey wholesale
    nike outlet store
    cheap nfl jersey
    nike outlet
    lebron james shoes
    coach outlet online
    michael kors handbags
    michael kors outlet online
    longchamp handbags outlet
    cheap football shirts
    cheap soccer jerseys
    abercrombie and fitch
    soccer jerseys
    ray ban sunglasses
    nike roshe
    michael kors outlet store
    true religion jeans
    lacoste polo shirts
    mulberry outlet
    oakley sunglasses
    hermes outlet store
    air jordan 11
    air max 2015
    michael kors wallet sale
    converse shoes
    prada sneakers
    cheap nfl jerseys
    ray ban outlet
    michael kors outlet
    cheap ray ban sunglasses
    mcm backpack
    hermes birkin
    hermes birkin bag
    tods outlet
    rolex watches
    true religion jeans
    basketball shoes,basketball sneakers,lebron james shoes,sports shoes,kobe bryant shoes,kobe sneakers,nike basketball shoes,running shoes,mens sport shoes,nike shoes
    michael kors outlet online
    puma outlet
    michael kors outlet
    lacoste pas cher
    michael kors factory outlet
    air jordan shoes for sale
    ralph lauren
    herve leger dresses
    pandora outlet
    swarovski crystal
    ray ban sunglasses
    asics,asics israel,asics shoes,asics running shoes,asics israel,asics gel,asics running,asics gel nimbus,asics gel kayano
    michael kors outlet online
    swarovski outlet
    soccer jerseys wholesale
    michael kors outlet
    michael kors handbags clearance
    christian louboutin shoes
    air jordan shoes
    air max 90
    fred perry polo shirts
    nike free 5
    louis vuitton handbags outlet
    beats headphones
    mulberry uk
    michael kors handbags
    louis vuitton handbags
    cheap jordan shoes
    louis vuitton outlet store
    true religion jeans
    michael kors wholesale
    michael kors bags
    asics
    nike free uk
    nike air huarache
    michael kors outlet online
    giuseppe zanotti outlet
    coach outlet online
    pandora outlet
    juicy couture tracksuit
    longchamp handbags
    soccer jerseys
    louis vuitton outlet
    lebron shoes
    juicy couture outlet
    michael kors outlet
    jordan shoes 2015
    nike huarache
    michael kors outlet
    michael kors clearance
    timberland shoes
    air max 90
    mlb jerseys
    cheap nfl jerseys
    new balance shoes
    michael kors online
    christian louboutin online
    louis vuitton handbags
    ysl outlet
    jordan shoes
    lebron james shoes
    hermes bags
    louis vuitton bags
    swarovski jewelry
    michael kors outlet sale
    mizuno running shoes
    cheap michael kors handbags
    adidas wings shoes
    kobe 9
    discount michael kors handbags
    true religion jeans
    nike trainers
    true religion jeans
    michael kors outlet
    futbol baratas
    air force 1 shoes
    michael kors outlet store
    prada outlet
    cheap jordans
    kobe bryant shoes
    mlb jerseys
    air jordan 13
    tiffany and co
    longchamp outlet
    michael kors outlet
    michael kors uk
    tods shoes
    michael kors outlet online
    ralph lauren outlet
    michael kors canada
    louis vuitton bags cheap
    prada shoes
    ray ban sunglasses
    swarovski outlet
    michael kors outlet
    true religion outlet
    cheap jordan shoes
    lebron shoes
    timberland boots
    coach outlet store
    hermes belt
    prada handbags
    michael kors uk outlet
    abercrombie and fitch
    toms shoes
    louis vuitton outlet
    nfl jerseys wholesale
    cheap nba jerseys
    nike roshe run
    michael kors outlet
    coach outlet
    louis vuitton outlet
    michael kors handbags
    coach outlet
    michael kors sale
    air jordan 4
    toms outlet store
    nfl jerseys
    mulberry outlet
    michael kors outlet
    michael kors handbags sale
    hermes belt for sale
    football shirts
    adidas wings
    lacoste shirts
    nike roshe
    vans shoes
    salomon shoes
    christian louboutin uk
    louis vuitton outlet store
    hermes outlet
    michael kors handbags wholesale
    kobe shoes
    instyler ionic styler
    beats by dre
    fitflop sale
    hollister canada
    camisetas futbol baratas
    michael kors outlet online
    mac cosmetics
    michael kors online outlet
    michael kors handbags
    herve leger outlet
    nike air max
    michael kors outlet online
    kobe shoes
    ralph lauren,polo ralph lauren,ralph lauren outlet,ralph lauren italia,ralph lauren sito ufficiale
    beats by dre
    nike air max
    tommy hilfiger
    louis vuitton handbags
    ralph lauren shirts
    calvin klein outlet
    michael kors uk
    marc jacobs
    true religion outlet
    tiffany jewellery
    michael kors outlet
    air max 2014
    celine outlet
    basketball shoes
    michael kors outlet
    fitflop clearance
    ralph lauren polo
    rolex watches for sale
    prada outlet online
    louis vuitton bags
    cheap nike shoes
    prada outlet
    adidas outlet
    swarovski crystal
    louis vuitton outlet online
    rolex uk
    mbt shoes outlet
    calvin klein underwear
    michael kors factory store
    michael kors outlet
    mulberry outlet store
    chicago blackhawks
    ray ban sunglasses
    tiffany outlet
    michael kors outlet
    cheap snapbacks
    ferragamo outlet
    ed hardy clothing
    valentino outlet
    louis vuitton outlet
    swarovski outlet
    cheap oakley sunglasses
    michael kors handbags
    nike huarache
    louis vuitton handbags

Leave a comment

Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэх

  • Өртөөний сүлжээнд элсэх

tsahim_urtuuХэрэв та Монгол Туургатны Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэхийг хүсвэл: http://groups.google.com/group/tsahim-urtuu-suljee хаягаар зочилж маш хялбархан бүртгүүлж болно. Та Гүүгл суурьт энэхүү сүлжээнд имэйлээ бүртгүүлснээр манай сүлжээний гишүүн болно.

 

Image Temp

Энэ хуудас нь Цахим Өртөө сүлжээний нийт гишүүдийн хамтын бүтээл байх бөгөөд ажил хэргийн санал болгоныг вэбийн хамтлаг тухай бүр нь тусган энэ хуудсанд оруулж байх болно. Хамтран ажиллаж буй, ажиллахаар зэхэж буй таньд баярлалаа.

Newsletter