194-р сар2019

20 12-р сар
Written by 

Лууль “ХАДАНД ГАРАВ”

  Зун намрын улиралд Монголчууд бидний хувьд хамгийн их ад үзэгддэг ургамлын нэг бол лууль гэдэгтэй хэн ч маргахгүй. Хамар ам руу үр тоос нь пургиж харшил хөдөлгөдөг, хамгийн хортой, хогийн энэ ургамалтай хааяагүй яаж ч тэмцээд дийлддэггүйг гэр хорооллынхон бол бүр сайн мэднэ. Иш бүдүүнтэй, үндэс сайтай учир зулгаагаад хүчрэгдэхгүй, намар нэг ургамлаас хэдэн мянган үр цацагдана, өвлийн хүйтэнд тэсвэртэй тул унасан үр нь ирэх хавар гуу жалга, замын хажуу хаа л бол хаа ургана, говийн зарим газрыг эс тооцвол барагтай мал ч тоож иддэггүй эд. Харин социализмын үед нэгэн авхаалжтай эр луулийг их хэмжээгээр түүж дараад  зудтай жил тугал бяруугаа тэжээж онд оруулдаг байсан нь бөөн тэргүүн туршлага болж сонин хэвлэлээр мандаж магтагдаж байсан санагдана.

     Тэгвэл та бүхэнд сонсгох таатай нэгэн мэдээ байна. НҮБ-ээс ирэх 2013 оныг “Кинвагийн тариаланг дэмжих жил” болгон зарлалаа. Нэг талаас нь харахад залаатан  юм шиг мөртлөө нөгөө талаас нь авч үзэхэд навчит ургамал мэт харагддаг манийгаа залхаадаг луульны маань эртний өвөг дээдэс болох энэ ургамлын овгийн латин нэр нь Chenopodiumхариннутгийнхан нь кинва /Quinoa/ гэж нэрлэдэг нь олон улсын нэр томьёонд тэр чигээрээ буужээ.

   Тэртээ 4000-5000 жилийн өмнөөс Өмнөд Америкийн Андын нуруунд амьдардаг нутгийн Индианууд анх энэ ургамлыг тарималжуулж хоол хүнсэндээ хэрэглэж ирснийг мэдэх хүн одоо цөөхөн байх. Кинваг “Хүн төрөлхтний шинэ зууны хүнс” хэмээн зарлаж, бичиж, ярьж байгаа нь цаанаа их учиртай. Кинва нь уураг ихтэй, бидний иддэг буудайнаас цавуулгийн хэмжээ нь хоёр дахин их учир талх нарийн боовны хольцонд ордог эд.  Ялангуяа даралт ихтэй, зүрх судасны асуудалтай мань мэтэд бол юугаар ч орлуулшгүй хүнс болохыг өнөөдөр эмч докторууд нэгэн дуугаар хүлээн зөвшөөрлөө. Мөн ислэг ихтэй учир чихрийн шижингээр шаналагсдын гол хоол тэжээл нь болж эхэлж байна.

   Хүний тархи биеийнхээ жингийн өчүүхэн хэсэг мөртлөө бидний цусанд агуулагддаг жоохон хүчилтөрөгчийн хорь гаруй хувийг нь сорчихдог хомхой эрхтэн гэгддэг. Тэгвэл бидний эд эрхтний цусан хангамжийг тодорхойлогч гэгдэх төмөр энэ ургамалд ихээр агуулагддаг учир кинваг тархины тэжээл ч гэж хэлж болох нь. Эртний Маяагийн дайчид асар их тэсвэр хатуужилтай, дайн байлдааны үед олсон шарх нь хурдан түргэн эдгээд байсны учир нь тэдний гол хоол тэжээл  кинватай холбоотой байсан гэж үздэг. Шарх амархан эдгээдгийн учир нь кинвад их агуулагддаг сапонин хэмээх бодис болохыг эрдэмтэд саяхан нээжээ.

    АНУ болон өндөр хөгжилтэй орнуудын шүдний өвчин болсон хэт таргалах өвчинд нэрвэгдсэн хүмүүс өдөр тутмын хоол хүнсний найрлагандаа кинваг өргөн хэрэглэх болсноор энэ таримлыг  хамгийн эрүүл хүнсэнд тооцож байна. Мэдээж баячуудын хоол хүнсний найрлаганд их орох болсноороо тэдгээр орнуудад кинва нилээд үнэтэй, боловсруулан савласан 1 кг нь 6-8 ам. доллар боловч уургийн хэмжээ ихтэй учраас өдөр тутмын хүнсэнд орох орц харьцангуй бага байдаг.

   Андын нурууны Эквадор, Боливи, Колумб, Перу зэрэг орны 2500-4000 метр өндөрт амьдардаг хүмүүсийн хүнсний гол хэрэглээ болдог кинва нь шөнөдөө -3С хүйтэн, өдөртөө 35С хүртэл халууныг тэсвэрлэн ургаж чаддаг, манайтай адил жилдээ 300 мм хүрэхтэй үгүйтэй хур тундастай сэрүүн өндөрлөг энэ бүсэд богинохон хугацааны дотор боловсорч үр жимсээ өгдөг ховорхон ургамал. 

   Цагаан, улаан, саарал, хар шар янзан бүрийн өнгөтэй үрийг нь боловсронгуйд хураан авч арвай, цагаан буудайтай адил хальслан хүнсэнд хэрэглэж болдгоос гадна навчийг нь хүртэл  бууцай маягаар хоолонд хэрэглэж болдог гэнэ. Үржил шимээр тааруухан элсэрхэг хөрсөндтарьсан шар будааны дайтай жижигхэн үр жилдээ хоёр метр хүртэл өндөр саглайтал ургаж, 30-50ц/га хүртэл ургац өгдөг нь мэрэгжлийн бидний  гижгийг хүргэхээс өөр аргагүй.

  Нутгийн Индианууд техник явж чадахааргүй налуу хад чулуутай өндөр уулын гуу судаг ашиглан тарьсан  кинвагаа гар хадуураар хадаж аваад манай баруун аймгийнхан аятай ууранд нүдэж цайруулан тээрэмдээд замбайн гурил маягтай болгож иднэ, хүнсэндээ нөөцлөнө.

  Энэ дэлхий дээр бидний хүнсэндээ хэрэглэж болох 80 мянган зүйлийн ургамал ургадгаас хүн төрөлхтөн дөнгөж 150-ийг тарималжуулж ашигладаг гэсэн судалгаа байдаг. Төмсний эх нутаг нь  Өмнөд Америкийн Андын нуруу. “Ноён төмсийг” XV зууны үед Испаниуд тэндээс ачин Европт авч ирэн нутагшуулсан гэдгийг хүн бүхэн мэднэ дээ. Одоогоос гурван зууны тэртээд их хаан Петр ганц шуудай төмс Голландаас худалдан авч Орос орон даяар тарааж тариулсан нь одоо хойд хөршийнхний бүү хэл бидний өдөр тутмын хүнс болоод байгаа.

   Тэгвэл НҮБ нэгэнтээ лууль овогтны маань ач холбогдлыг нь үнэлэн 2013 оныг “Кинвагийн тариаланг” дэмжих жил болгон зарлаад байгааг нь ашиглаж, алс холын Латин Америкаас уур амьсгалынхаа хувьд ижил төстэй Монголдоо энэ ургамлыг нутагшуулах гээд үзвэл яадгийм, Бизнесменүүд ээ. Үрийг нь тэндээс оруулаад ирвэл манайх ямар газаргүй гэх юм биш, зэрлэг луулийн төрлийн энэ ургамлыг тарьж чадахгүй хүн манай тариаланчдын дотор лав байхгүй гэдгийг ам бардам хэлэх байна..

    Хүнсээ болгож чаддаггүй юм аа гэхэд уураг ихтэй энэ таримлаар хэдэн малаа өвөлд нь тэжээе. Эсвэл хаасайгүй ургадаг энэ гайхлыг хашаандаа цацацгаая, хадлангаа ч сэлбэе. Уул уурхайд эвдэрч сүйрсэн нутагаа нөхөн сэргээхэд ашиглаж бас болох мэт. Бүр цаашилбал талхлагдсан бэлчээрээ сайжруулъя, цөлжилтөө сааруулах гээд үзье, болохгүй нь юу байх билээ. Ойрын хамаатан болох зэрлэг луультай нь зэрэгцүүлээд тарьчихвал ургаж л таараа, нөхцөл нь ив ижил юм чинь. Зоригтойхон хөдөлсөн хэн нэгнийг маань шинэчлэлийн засгийн газар тэр тусмаа Баттулга сайд дэмжинэ, бүр болохгүй бол  НҮБ-ийн бодлогыг Монголд хэрэгжүүлнэ гээд гадныханд хандсан ч дургүйцэхгүй дээ, цаадуул чинь.

                   

                                   

                                                       Ш.Пүрэвсүрэн

   

  Өдрийн сонин №298   2012-12-17


 

28 comments

  • Comment Link %06 %209 %2017 check that

    buying best mattress Recommended Site cheapest mattress prices
    where to buy the best mattress watch this video top 10 best rated mattresses
    the best bed useful reference what is the best mattress to buy
    serta best rated mattress Look At This whats best mattress
    whats best mattress why not try here what's the best mattress to get
    top ten mattresses Read Full Article twin mattress prices
    single mattress price More hints buy best mattresses
    buying a mattress my site top ten mattresses

    top 10 mattresses to buy casper.promo the best mattress
    s best mattress look at this web-site top mattresses
    comparison mattresses best mattress Go Here top mattresses 2016
    top mattresses 2016 hop over to this site whats best mattress
    mattresses best useful content what's the best mattress you can buy
    the best mattress on the market helpful resources compare best mattresses
    mattress price discover this info here top best mattresses
    how to buy a mattress see page mattress buy

  • Comment Link %05 %306 %2017 read this article

    There are pop over to this web-site numerous elements accountable for such a fast growth of this organisation in UK as there is a lot of watch this video online individuals, more as well as more people are using this technology for making their purchase of Prescription Medicines as well as above all it is much hassle-free to get your prescribed medicine online than facing all the troubles in purchasing them from a local market. The most unfavorable aspect of the online company is that individuals do not rely on the online sellers much because of lots of existing bogus Online Medicine Stores.

    Additionally lots of people wait cheap cialis canada making an on-line purchase as they believe their passwords would be revealed and also there will certainly be no personal privacy as well as some believe that the setting of acquisition is as well complicated. For sure the online acquisition in never ever troubled, it's as well uncomplicated as well as pinhead- friendly as well as it preserves your personal privacy, the only hard phase is to select a trusted as well as reputable on-line drug store which uses great price cuts as well as is secure as well as has a good feedback from the users. Right here is a quick about making an online acquisition from an on-line drug shop.

    To start with pick the needed medication and the specific amount or the specific variety of tablets called for. You can finalize this by clicking to the 'add to the cart' or 'order' link which varies inning accordance with the web site's data source.

  • Comment Link %17 %211 %2017 public-record.com

    att reverse phone lookup switchboard reverse phone lookup how to get public records pickaway county public records washington state background check background checks for employment utk people search totally free people search sites cell phone tracker apps phone current location free reverse directory lookup phone number reverse phone lookup google nassau county clerk of court public records travis county public records search firearms background check lexisnexis background checks facebook search by people people search international gps text track an iphone for free

  • Comment Link %13 %057 %2017 Kennethdieks

    wh0cd796465 metformin inderal continued advair diskus synthroid

  • Comment Link %07 %658 %2017 needle mattress

    new mattress reviews tuft and needle mattresses tuft and needle 10 inch
    tuft and needle mattress reviews 2017 needle mattress tuftandneedle com
    tuft & needle mattress reviews 2016 mattress needles mattress needles
    tuft and needle king t&n mattress tufting needle
    tuft & needle vs casper mattress tuft and needle casper vs tuft and needle
    tuft needle review tuft & needle mattress reviews tufts and needle
    tuft and needle ten review tuft & needle mattress 2017 tuft needle

    mattress needles mattress reviews 2016 tuft needle bed
    tuft and needle coupon tuft & needle mattresses review tuft and needle bed
    tuft & needle mattress 2017 tuft and needle ten tuft n needle
    mattress reviews tuft and needle tuft and needle mattresses review tuftandneedle
    needle in the bed reviews on mattresses tuft and needle ten review
    tuft & needle mattress reviews 2016 tuft and needle mattress reviews 2017 tuft and needle bed

  • Comment Link %03 %992 %2017 casper mattress review

    find best rated mattress luxi mattress review euro top mattress
    mattress buy sealy posturepedic dunsley reviews buying best mattress
    single mattress price best king size mattresses reviews double mattress price
    which are best mattress pillow king reviews what is the best mattress to buy
    home best mattress pillow reviews the best mattress on the market
    good mattress prices wolf mattresses reviews consumer best mattress
    cheap best mattresses bamboo memory foam pillow reviews what's the best mattress to get
    which is the best mattress reviews on mattress firm top ranked mattress
    which bed mattress is the best reviews for mattresses twin mattress prices
    where to buy mattress amerisleep liberty reviews where to buy mattress
    the best mattress in the world sleep design mattress reviews find best rated mattress
    top ten mattresses lady americana mattress reviews what's the best mattress to get
    mattress price beautyrest shakespeare luxury plush reviews what is the best mattress to buy
    find best mattress prices reviews of my pillow mattress rated best

  • Comment Link %18 %320 %2017 Michaelmot

    wh0cd534435 Lioresal generic anafranil

  • Comment Link %13 %116 %2017 law advice attorney new

    So below funny laws california several of the new laws, laws and tax or advantages modifications which will in fact begin to be actually used this year - new laws july 1 2017 and new york city legal laws.

  • Comment Link %09 %329 %2017 tanki online

    The blog or and best that is extremely useful to keep I can share the ideas
    of the future as this is really what I was looking for, I am very comfortable and pleased to come here. Thank you very much.
    tanki online | 2048 game| tanki online game

  • Comment Link %08 %702 %2017 Aaronemess

    wh0cd595573 Buy Revia

Leave a comment

Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэх

  • Өртөөний сүлжээнд элсэх

tsahim_urtuuХэрэв та Монгол Туургатны Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэхийг хүсвэл: http://groups.google.com/group/tsahim-urtuu-suljee хаягаар зочилж маш хялбархан бүртгүүлж болно. Та Гүүгл суурьт энэхүү сүлжээнд имэйлээ бүртгүүлснээр манай сүлжээний гишүүн болно.

 

Image Temp

Энэ хуудас нь Цахим Өртөө сүлжээний нийт гишүүдийн хамтын бүтээл байх бөгөөд ажил хэргийн санал болгоныг вэбийн хамтлаг тухай бүр нь тусган энэ хуудсанд оруулж байх болно. Хамтран ажиллаж буй, ажиллахаар зэхэж буй таньд баярлалаа.

Newsletter