196-р сар2018

Камма Жикаго: Дэлхий анхнаасаа хэний ч өмч байгаагүйг монгол ахуйгаас л олж харлаа

“Миний байгаа газар бол миний гэр орон. Би чинь нээрээ Японд бас гэртэй гэдгээ сая л саналаа” хэмээн хошигнож, монгол айлд хярам уун, яг л гэртээ байгаа мэт тухлах энэ бүсгүйг Камма Жикаго гэдэг. Тэрээр үргэлжилсэн үгийн зохиолч бөгөөд оршихуйн гүн ухааныг уран бүтээлдээ тусгадаг юм. Түүний “Хувь заяаны хэлхээ” ном нь монгол хэл дээр анх удаа хэвлэгдэн манай уншигчдад хүрэх гэж байна.

-Та хэзээ Монголд ирэв. Өмнө нь манай оронд ирж байсан уу?
-Гурав хоногийн өмнө ирлээ. Өмнө нь би Монголд хоёр удаа ирж байсан. Өнгөрсөн онд миний “Эргийн салхинд” гэдэг зохиол “Цог” сэтгүүлд нийтлэгдсэн нь монгол уншигчдад хүрсэн анхны бүтээл минь байлаа.

-Манай оронд ирэхэд ямар мэдрэмж төрдөг вэ гэхээс илүү Монгол орныг зохиолч хүний нүдээр харахад, чухам юу буудаг нь сонин байна?
-Сайхан асуулт байна. Би өнгөрсөн оны есдүгээр сард Монголд ирж, нүүдэлчний ахуй, амьдралыг анх үзээд их гайхсан. Нүд минь орой дээрээ гарах шахсан шүү. Гэрээ ачаалаад хаана ч очиж болно. Газар бол хэн нэгнийх биш. Та ойлгож байгаа байх. Өнөөдөр дэлхий дахин эдийн засгийн хямралтай байна. Японд л гэхэд хүмүүсийн олонхи нь ажилтай байдаг ч компани нь дампуурч, ажилгүй болсны маргааш орогнох газар ч олдохгүй тийм хүнд байдал хүлээж байх болно. Гудамжинд хонолоо гэхэд, тэр нь хэн нэгнийх байдаг. Өөрөөр хэлбэл хүн бүр нийгмээс хараат, бүх зүйл өөрийн эзэнтэй. Гэтэл монгол хүн гэрээ зөөж аваачаад хаана ч буучихаж болно. Энэ бол жинхэнэ эрх чөлөө. Америк, Япон зэрэг орнуудад хүн нийгэм хэмээх механик хөдөлгүүрийн нэг эрэг шураг болж амьдардаг. Тэрхүү хөдөлгүүрээс мултарчих л юм бол хэн ч биш. Түүний төлөө хүний өмнө бөхөлзөж, олон зүйлээ золиослох хэрэг гардаг. Харин монголчууд хэнээс ч хараат бус амьдарч чаддагаараа өөрийн гэсэн бардамналтай бизээ. Харин хариуд нь би, хэнийх ч биш газар дээр хэрхэн эрх чөлөөтэй амьдарч байгаагаа хэр зэрэг ойлгодог вэ, та нар гэж асуумаар байна.

-Та хэзээнээс зохиол бичиж эхэлсэн юм бэ?

-Одоогоос 20-иод жилийн өмнө, 1990 онд Хавайд нэг жил амьдарсан юм. Эргэж эх орондоо ирээд, Хавайд өнгөрүүлсэн амьдралынхаа талаар бичлээ л дээ. Гэтэл нэг л сонирхолтой болж өгсөнгүй. Тэгэхээр нь бичсэн тэмдэглэл дээрээ зарим нэг зүйлийг нэмж зохиосон. Тэр үеэс л “Аан, зохиол бүтээл гэдэг чинь ийм зүйл байдаг юм байна” гэж ойлгож билээ. Тэгээд Кисэки буюу эмэгтэй зохиолчдын эвлэлд явж, зохиол туурвиж эхэлсэн. Гурван жил бичээд олонд нэлээд танигдаад ирсэн л дээ. 1994 он хүртэл уран бүтээлээ эрчимтэй хийж байгаад, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх амьдралын шаардлагаар 14 жил зохиолоо завсарласан юм. Эцэст нь дахин 2008 оноос үргэлжлүүлж бичихээр болсон.

-Манай зохиолчид ихэвчлэн хөдөө тал, сайхан монгол бүсгүйн үзэсгэлэн гоогоос хөг, онгод мэдэрдэг гэж ярьдаг. Таны хувьд юунаас тийм мэдрэмж авдаг вэ?

-Онгод хаанаас орж ирдгийг би сайн мэдэхгүй байна. Гэхдээ ямар ч зохиолч хүний амьдралын зовлон, жаргалд мэдрэмтгий байдаг байх. Зохиол бүтээл туурвина гэдэг газар ухахтай л адил гэж би боддог. Хар бараан зүйл, эмзэглэлийн цаад гүн гүнзгий учир шалтгаан, мөн чанарыг нь олохын тулд ухаад л байдаг, ухаад л байдаг. Ухсаны эцэст газар доороос эрдэнэс олох, бичсэн зохиолоосоо ямар нэг зүйлийг ухаарна гэдэгтээ итгэлтэй байдаг учраас хүн бүрийн хармааргүй зүйлийг харж, тэндээс гоо сайхныг мэдрэх нь миний ажил. Бичнэ гэдэг хүнд хөдөлмөр. Шаналж, зовж бичдэг. Бодол санаа минь зохиол бүтээл болоод гарч ирэхэд, анхны уншигч нь би өөрөө л байдаг. Уран бүтээлээсээ ухаарал, бодрол эрдэнэсийг олж, түүнийг амссанаар миний зохиол дуусдаг юм.

-Таныг бүтээлдээ оршихуйн гүн ухааныг түлхүү тусгадаг гэж сонссон юм байна?

-Нацүмэ Сосэки, В.Шекспир нарыг одоо ч хүмүүс уншдаг шүү дээ. Игонизм болоод хөдөлмөрлөөд л байдаг, эцэстээ энэ хорвоогоос хоосон буцдаг мөн чанар, шаналал хүн бүрт байдаг мөнхийн сэдэв. Эртний уран зохиолд ч энэ тухай бичсэн байдаг. Тэгэхээр зохиолчийн ухаарал, бодол санаа цаг хугацаанаас шалтгаалдаггүй гэж би боддог. Дээрх нийтлэг асуудлуудыг өнөөгийн үгээр л бичсэн болохоос цаад оршихуй, мөн чанар нь хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Ганцаардал буюу игонизм бол бичих гэдэг зүйлийн үүд хаалга нь. Гагцхүү тэр үүдээр хэр гүн орох, юу олж авах нь зохиолчоос шалтгаална. Миний хувьд их зүйлийн учир шалтгааныг олох гэж уран бүтээлдээ оршихуйн гүн ухааныг тусгадаг юм. Мөн дорнын философийн чиглэлээр сурч, мэргэшсэн минь ч үүнтэй холбоотой.

-Дорно болоод өрнийн зохиолд оршихуйн гүн ухааныг хэр зэрэг ялгаатай авч үздэг гэж та боддог вэ. Японы уран зохиолд ч оршихуйн мөн чанарын тухай ойлголт хэрхэн тусгадаг юм бол?

-Хаана ч оршихуй гэдгийг өөр өөрөөр авч үздэг. Энэтхэгт гэхэд оршихуйг үгүйсгэдэг шүү дээ. Японд IX зууны сүүлч үеэс оршихуйн филисофи орж ирсэн. Тиймээс уран зохиолд нь хоосон чанарыг магтан дуулсан байдгаараа онцлогтой.

-Та Монголын уран зохиолоос уншиж байсан байх. Анх хэний зохиол бүтээлийг уншиж, ямар мэдрэмж авсан бэ?

-Би хоёр зүйл л дурдаж чадах байна. Японы сурах бичигт “Сүхийн цагаан морь” гэж морин хуур хэрхэн үүссэн тухай тууж байдаг. Түүнээс Монгол орон ямар өргөн уудам гэдгийг мэдэрсэн. Мөн Д.Равжаагийн “Цаасан шувуу” ёгт сургаалыг уншиж байсан. Бичлэгийн хувьд хоёр өөр байсан болохоор аль алинаас нь Монголын уран зохиол ямар болохыг сайн мэдээгүй. Орчин үеийн Монголын уран зохиолыг бага зэрэг л уншсан болохоор дүгнэлт хийж чадахгүй байна.

-Манай шинэ үеийн зохиолчдын бүтээлээс япон хэл дээр хэвлэгдэн гарч байна уу. Японууд хэр уншиж байна вэ?

-Сурах бичигт байдаг гэдгээрээ “Сүхийн цагаан морь”-ийг хүн бүр уншсан. Харин Д.Равжаагийн зохиолыг уншсан хүн ховор. Үнэнийг хэлэхэд Монгол оронд орчин үеийн уран зохиол хөгжиж байна гэдгээс илүү нүүдэлчдийн хоцрогдсон нийгэм хэмээх ойлголт японуудын дунд нийтлэг байдаг. Шиба Рёотаро зохиолч Монголд зочилж, тэр тухайгаа бичих болсноор бага зэрэг мэддэг болсон.

-Таны энэ үгийг сонсоод харамсалтай санагдаж байна. Бид чинь асар арвин үгийн баялагтай, агуу соёл иргэншилтэй ард түмэн шүү дээ. Монголд төрийн соёрхолт, ардын уран зохиолч, “Болор цом”-ын эзэн гээд л олон цол гуншинтай зохиолч, яруу найрагч байдаг. Ийм алдар цолгүй ч үнэхээр авьяастай олон уран бүтээлч бий?

-Японд ч бас шагналын төлөө явдаг зохиолчид бий. Зохиол бичээд хоолоо олж иднэ гэдэг хэцүү. Хүн бүр бичиг үсэг мэддэггүй, хэн бүхэн ном унших боломжгүй үед Нацүмэ Сосэки зохиолчийн ном 2000 хувь хэвлэгдэж тухайн үедээ бэстсэллэр болж байлаа л даа. Гэтэл одоо бэстсэллэр болохын тулд 100 мянган ном зарахгүй бол болохгүй. Хүн бүр худалдаж авах хэмжээнд бичээд ирэхээр уран зохиолын төвшин унаж эхэлдэг. Уран зохиол бизнестэй холилддог гэсэн үг. Надад нэг бодол байдаг юм. Суурин соёл уналтад орж, дэлхий ертөнц гарцаа хайж буй энэ үед ертөнцийг үзэх үзлийн маш том эргэлт гарч ирнэ. Магадгүй тэр гарц нь нүүдлийн соёл иргэншил байж мэдэх юм. Дэлхий тэр чигээрээ Монголын ахуй, соёлыг гүнзгий судалж ч болох юм. Энэ нь мэдээж уран зохиолд ч нөлөөлнө гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

-Манайх улсад хэн дуртай нь чанартай, чанаргүй ном бичих нь ихэссэн. Танайд хэн нэгэн ном гаргалаа гэхэд ямар нэг хяналт байдаг уу?

-Хэн дуртай нь гаргаж болно. Гэхдээ хүний нэр төрд халдсан, эмзэглэл төрүүлэхээр асуудлыг хөндсөн зүйл бичсэн бол шүүхэд өгч болох юм. Манайд ном хэвлэдэг компаниуд зохиолчоо сонгодог онцлогтой.

-Та анх удаа өөрийн бүтээлээ монгол хэл дээр гаргах гэж байна. Яагаад заавал манай оронд номоо гаргах болов?

-Надад монгол хүмүүс их таалагддаг. Хүний үг сонсохгүй, өөрийнхөөрөө байдаг зан нь надтай их адилхан. Намайг харж байгаа байх. Монгол айлд их чөлөөтэй байгаа биз дээ. (инээв) Монголчуудтай адилхан бодож, сэтгэдэг учраас миний тууж, өгүүллэгийг хүлээж авна гэж бодсон.

-Монгол хүн нутаг ус, морины тухай зохиол уншихдаа сэтгэл нь их хөдөлдөг. Харин япон хүний сэтгэлийг юу хамгийн их хөдөлгөдөг юм бол?
-Залуу хүмүүс өөр зүйл хэлж болох юм. Монгол хүний сэтгэлийг морь хөдөлгөдөг шиг миний хувьд бүшидо хэмээх бие хамгаалах урлагийн сэлэм сэтгэлийг минь их гэгэлзүүлдэг. Гэхдээ тэр сэлэм өөрөө өөрийгөө хүүлдэг дотоод сэтгэлийн сэлэм гэж би ойлгодог.

-Таны хувьд Шиба Рёотаро зохиолч шиг Монголын талаар бичих бодол байдаг уу?

-Япон, Хавай, Монгол хаана ч адилхан. Би түрүүнд хэлсэн шүү дээ. Газар доороос эрдэнэс олж авахын тулд би наана нь байгаа хэрэггүй элс шороог зайлуулдаг. Тэр хэрэггүй шороо нь соёл иргэншлийн ялгаа юм. Миний зорилго бол хүн төрөлхтний мөн чанарт хүрэх. Хэрэв Монгол орны талаар хэн нэг зохиолч бичлээ гэхэд тэр нь би биш. 

-Та надаас “Ийм их эрх чөлөөтэй байгаагаа монголчууд хэрхэн ойлгодог вэ” гэж асуухад хариулаагүйг минь санаж байгаа байх. Энэ хугацаанд бодлоо л доо. Хүн аз жаргалын төлөө шунадаг хэрнээ, яг хажуудаа байгааг нь олж хардаггүй юм болов уу. Таны хувьд ч ийм зүйл байсан байх?
-Уучлаарай, үнэхээр хүмүүс өөрөө өөрийгөө сайн ойлгодоггүй юм байна. Би хоёр хүүтэй л дээ. Хоорондоо долоон насны зөрүүтэй. Заримдаа дэлгүүрт явж байхад, жаахан хүүхдүүдийг хараад их өхөөрддөг. Гэтэл би өөрөө хоёр хүүхэдтэй мөртлөө ямар хөөрхөн бэ гэдгийг нь мэдрэх ч завгүй өсгөсөн гэдгээ ойлгосон. Одоо бодоход их харамсалтай санагддаг.

-Олонхи эмэгтэй зохиолч гэртээ суугаад уран бүтээлээ туурвих дуртай байдаг. Таны хувьд?

-Гэртээ дуртай зүйлээ хийж сууна гэдэг их аз завшаан. Би тэдний нэг учраас их азтай хүн.

-Япон бүсгүйн сэтгэл хайрын шүлэгтэй захидалд хэр догдолдог вэ. Эсвэл сүүлийн үед залуус цахим захидлаар хайраа илэрхийлдэг болсон уу?
-Нэг удаа манайд гар утсаараа хайр сэтгэлээ зарлах нь зөв үү, буруу юу гэсэн асуудал үүсч байсан. Миний өмнө сайхан монгол залуу гарч ирээд “Хайртай” гэвэл нисэж очоод л тэврэх байх.(инээв) Тиймээс хайрын захидал бичих, мөн илүү ойроос сэтгэлээ илэрхийлнэ гэдэг аль ч газар чухал шүү дээ.

-Та өмнө нь хэлж байсан. Зохиолч хүн асар их зүйлийг эргэцүүлж, тархиндаа бясалган зовж шаналдаг гэж. Тэгвэл дотроо байгаа тэр бүх оюун санаа, бодрол эргэцүүллээ хэрхэн хоосолдог чинь сонин байна?
-Өмнө нь хэн ч надаас ингэж асууж байгаагүй. Саяхан монгол найзтайгаа уулзлаа л даа. Тэр миний зохиолыг уншаад “Энэ их нарийн мэдрэмжийг толгойдоо хадгалаад байвал удахгүй галзуурна шүү” гэж хэлсэн. Японд сэтгэл мэдрэлийн эмч найз маань байдаг юм. Надад “Зохиолч хүнд өвчнөө анагаах эм нь бичих явдал байдаг. Бичих эмээ хэрэглээгүйгээс болж манайд ирдэг юм” гэж билээ.(инээв)

-Та чөлөөт цагаараа юу хийх дуртай вэ?
-Миний бүх цаг чөлөөт. Хүү минь “Хүн гэдэг үхэн үхтэлээ цаг нөхцааж амьдардаг юм” гэж хэлсэн. “Чи үүнийг хаанаас сонсоо вэ” гэтэл “Манга”-гаас гэж хэлсэн.

-Японы залуучууд нь бүү хэл, хөгшид “Манга” гэдэг комикс номд дуртай болсон гэж сонссон. Ер нь залуучууд хэр их ном уншиж байна вэ?
-“Манга” унших нь уншдаг. Японы нийгэм их өрсөлдөөнтэй. Эрчимтэй хичээллэж байж сайн сургуульд ордог. Ном унших ч завгүй хичээллэдэг учраас 20 хүртэлх насныхан уран зохиолын ном унших нь бага байдаг. Их сургуульд ороод л сая унших чөлөө зав гардаг юм.

-Манайд эх хэлээ хамгаалж үлдэх асуудал маш чухалд тооцогдож байгаа. Одоогоос мянгаад жилийн өмнө анхны романыг бичиж байсан Япон оронд энэ асуудлыг хэр төвшинд хөнддөг вэ?
-Японы хэл гаднын хэлтэй холилдчихсон. Ялангуяа англи хэл маш их хэрэглэдэг. Эх хэлээ хамгаалж үлдэх нь сайхан хэрэг. Дэлхий нийт бүхэлдээ нэг хэлээр ярьдагсан бол уйтгартай байхыг би сайн мэдэж байна. Нөгөө талаар бид орчуулгагүй шууд ярилцсан бол хэчнээн сайхан. Тэгэхээр хэлийг тусгаарлаж, хана босгох хэрэггүй юм шиг санагддаг.

-Японд залуу зохиолчид олон төрж байна уу. Өмнө үеийнхээ уламжлалыг зохиол бүтээлдээ хэр ашиглаж байна вэ?

-Залуу уран бүтээлч олон бий. Мэдээж өмнөх үеийнхээ бодит ахуй дээр тулгуурлаж бичнэ. Харин залуу улстөрчид байхгүй шүү. Хамгийн залуухан сайд гэхэд л 63 настай. Асаж оргилсон хүслээр улс төр гэдэг чухал зүйлийг бариулаад байж болохгүй болохоор залуучуудаа уран бүтээлч бол гээд хөөчихдөг байх. (инээв)

-Халх голын дайны тухай танай зохиолчид хэр их бичдэг вэ. Тэд энэ дайныг яаж дүрсэлдэг бол?
-Тэрхүү дайны тухай тодорхой бичсэн ном дээр үед гарч бэстсэллэр болж байсан. Түүнийг настай хүмүүс л сайн мэднэ. Залуу үеийнхэн сайн мэдэхгүй байх. Хоёр хүүхэд хэрэлдлээ гэхэд тодорхой зааг, хязгаартай нэгнийгээ гомдооно шүү дээ. Гэтэл улс орон хүүхдээс тэнэг байдаг байх нь.

-Бичгийн хүний тань хувьд танаас нэг зүйл асууя. Монголд сонин уншихаас илүү интернэтээс мэдээлэл авах нь ихэслээ. Мэдээлэл технологийн оронд ч мөн хэвлэл уналтад орох хандлага ажиглагдаж байх юм уу?
-Манайд ч ялгаагүй сонин борлогдох нь багассан. Надад гэртээ байхгүй үе олон гардаг учраас тогтмол хэвлэл захиалдаггүй. Гэтэл саяхан компьютероо вируст идүүлээд, интернэтээ салгуулсан. Тэр үед юу ч хийж чадаагүй. Интернэт үгүй бол асуудал дуусна л гэсэн үг. Тиймээс шуудан харилцаа, сонин хэвлэлээ авч үлдэх нь зөв хэрэг. Бид бодол санаагаараа өөр ертөнцөд очиж болох хэмжээнд хүрсэн ч юмыг яаж мэдэх вэ гээд онгоцоо байлгаж л байх хэрэгтэй шүү дээ.

-Утга зохиолын шүүмж Японд хэр хөгжсөн бэ. Та хэн нэгнээр зохиолоо шүүмжлүүлж байв уу?
-Өмнө нь гурван жилийн хугацаанд хүмүүсийн хараанд байхдаа олон удаа шүүмжлүүлж байсан. Харамсалтай нь зарим шүүмж арай л биш санагддаг. Миний зохиолууд надгүйгээр хөлд орчихдог, бие даасан орон зай учраас яаж хүлээж авах нь тухайн хүний хэрэг.

-Оэ Кэнзабура, Кавабата Ясүнари, Акутагава Рюноскэ зэрэг Нобелийн шагналт зохиолчид Японоос төрж гарсан нь энэ орны утга зохиол дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдөж байна гэсэн үг. Энэ талаар ямар бодолтой явдаг вэ?
¬-Хүлээн зөвшөөрөгдсөн нь ойлгомжтой. Альберт Морравиа гэж их урт насалсан, сайн зохиолч байдаг. Гэхдээ Нобелийн шагнал аваагүйд нь би их гайхдаг.

-Та шүлэг бичдэг үү?
-(инээв) Би шүлэг бичдэггүй. Дүрэмт хувцастай хүүхдийг сурагч гэж таньдаг шиг хайку ч өөрийн гэсэн дүрэм, хэм хэмжээтэй. Тодорхой хүрээнд, тухайн улирлынхаа онцлогийг тусгаж бичдэг учраас шүлэг гэдгээс арай өөр болов уу. Хайку аливааг бөөрөнхийлж хэлдэг болохоор надад сонирхолтой санагддаггүй.

-Та хэзээ буцах вэ. Ном гаргахаас гадна ямар ажил амжуулах төлөвлөгөөтэй байна?
-Ирэх сарын 4-нд буцах төлөвлөгөөтэй байна. Хүү маань номын минь нээлтэд оролцохоор ирнэ. Ерөнхийдөө номоо гаргах зорилготой ирсэн. Хүсвэл та надад цагийн ажил олж өгч болно шүү. (инээв)

-Ярилцсанд баярлалаа. Уран бүтээлийн амжилт хүсье.
-Баярлалаа.

Б.Баярбаясгалан /Үндэсний шуудан/

Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэх

  • Өртөөний сүлжээнд элсэх

tsahim_urtuuХэрэв та Монгол Туургатны Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэхийг хүсвэл: http://groups.google.com/group/tsahim-urtuu-suljee хаягаар зочилж маш хялбархан бүртгүүлж болно. Та Гүүгл суурьт энэхүү сүлжээнд имэйлээ бүртгүүлснээр манай сүлжээний гишүүн болно.

 

Image Temp

Энэ хуудас нь Цахим Өртөө сүлжээний нийт гишүүдийн хамтын бүтээл байх бөгөөд ажил хэргийн санал болгоныг вэбийн хамтлаг тухай бүр нь тусган энэ хуудсанд оруулж байх болно. Хамтран ажиллаж буй, ажиллахаар зэхэж буй таньд баярлалаа.

Newsletter