Давхар нэгэн баяр далд нэгэн гуниг

В.Даваа япон Нагояагаас

Tа бид хүсэн хүлээж хүндэтгэн эрхэмлэж үзэж дассан мэргэжлийн сумогийн долоон сарын барилдааныг сансарын сувгаар цэнхэр дэлгэцээр шууд үзэх боломжгүй болов.

Арлын японы сумогийн ертөнцөд гарч буй асуудал мэдээллийн эрин зуунд амьдарч байгаа сумод хорхойтсон талын монголчуудын хувьд үл ойлгогдоно.
Үүнийг тодруулах гэсэн сэтгэлээр монгол сумо бөхчүүдийн анхны бөх макүчи тойргийн суудалт кёкүтэнхоо ба Н.Цэвэгнямтай ярилцлаа

-сумогийн талаар сүүлийн хэдэн сард японд тааламжгүй дуулиан их гарч байна үүний бодит илрэл долоон сарын барилдааныг NHK телевиз, радио шууд дамжуулахгүй гэж албан ёсоор мэдэгдсэн. Сумогийн холбоо эзэн хааны, ерөнхий сайдын цом ба бусад бүх дагавар шагналаас татгалзсан, зуун жилд нэг тохиолдох асуудал гэж хэвлэл мэдээлээр шуугьж байна энэ талаар таны сэтгэгдэл ямар байна вэ?
-Н.Цэвэгням: Би түүх судлаач биш сумог зуун жил үзээд судлаад ирсэн амьд гэрч байхгүй болов уу гэж бодно энэ нь түүхэнд бичигдсэн зүйлийг үзээд зуун жилд нэг тохиолдох үзэгдэл гэж хэлж  байгаа болов уу гэж бодож байна миний хувьд сумог мэддэг болоод арван найман жил болж байна би сумог тойрсон олон сайн муу асуудлыг энэ ертөнцтэй заяа холбосон өдрөөс эхэлж амсч ирсэн гэвч өнөөгийн энэ асуудал хамгийн ойлгомжгүй  байна би сумогийн зуун жилийн түүхийг ярьж чадахгүй өөрийн биеэр туулсан арван найман жилийн сумогийн ертөнц цаажилбал японы нийгэм эдийн засаг улс төрийн амьдарлыг өөрийн ойлголтоор өнөөдөр хэний ч өмнө ярьж хэлэх амьд гэрч гэж хэлж болох болов уу?
Мэдээж долоон сар бидний монголчуудын хувьд сүүлийн хэдэн жил давхар баяр байсан болов уу гэж би боддог.
Үндэсний баяр наадам,түүнтэй залгаад сумогийн барилдаан  болдог гэвч долоон сарын эхэнд гунигт үйл явдал болсоныг монголчууд бид мартах ёсгүй болов уу?
Сүүлийн гурван жилийн нагоягийн барилдаан Надад давхар баяр далдхан гунигтай хатуухан байлаа.
Машин барьсан хэргээр нэг башёо барилдах эрхээ хасуулж гэрийн хорионд байж чансаа бууж жюүрёод нагоягийн барилдаанд зодоглож байлаа.түүний дараа жил нь, өнгөрсөн жил л дээ, долоон сарын барилдааны дараа хайрт эцэг минь хорвоогийн мөнх бусыг мэдрүүлсэн бол энэ жил сумог тойрсон хэл ам сэнсац гараад тайван биш л байна.
Тэнхэлүүн явахад тэмээгээр тусалсанаас тэвдэж явахад нь тэвнээр тусал гэсэн зүйр үг  үнэн болохыг би өөрийн биеэр амссан. Аавын бие муудахад Налайхаас хот уруу өвчтөн зөөх орчин үеийн төнөг тохооромжтой түргэн тусламжын машин олдохгүй бид маш их тэвдсэн. Надад энэ үед Асашёорюү Давгадорж их тус хүргэсэн дээ. Түүний дараа би өөрийн зардлаар өссөн төрсөн налайхынхаа эмнэлгийн байгууллагад түргэний өндөр зэрэглэлийн орчин үеийн хоёр машинийг японоос оруулж бэлэглэсэн. Жил бүхэн нагояагийн барилдаанаас гадна эх нутгийн минь зуншилга олны амьдрал наадам сэтгэлд зэргэцэн буудаг сумод дуртай монголчууд маань өнөөдөр сумогоо үзэж чадахгүй байгаа нь харамсалтай байна. Хөл бөмбөгийн дэлхийн аврагын шигшээ тоглолт давхардсан тул спортод дуртай нутаг нэгтэн маань сэтгэлээ саатуулан дэвтээж дэвчиж байгаа болов уу гэж төсөөлж байна. Сумогийн шууд нэвтрүүлэг үзэж чадахгүй болсон нь монголчуудад төдийгүй сумог дэмжигч дэлхийн өнцөг булан дахь хүн бүхэнд их харамсалтай байгаа боловуу? Дахин ийм асуудал давтагдахгүй байгаасай гэж бодож байна.

-юу болсоныг тодорхой хэлж өгнө үү?
-Н.Ц: нийгэмд эсэргээр нөөлөөлөх бүлэглэлийн хонжворт тоглоомд оролцсон гэсэн шалтгаанаар хариуцлага хүлээлгэсэн

-  нийгэмд эсэргээр нөлөөлөх бүлэглэл гэдгийг тодруулж хэлнэ үү хэн юм бэ?
-  Н.Ц: Монголд байхгүйлдээ японы якүза,дэлхийн нийтийн хэллэг мафияатай ойролцоо бүлэглэлийн зохион явуулдаг мурийтай тоглоомд зарим нэгэн бөхчүүд ганц нэг дэвжээний багш буюу ояката мурий тавьж хялбар орлого хөөцөлдсөн гэсэн үндэслэлтэй зодог тайлах болоогүй оозэки багш бөхчүүлийг сумогийн холбоо халсан энэ бүхнийг та өөрөө японд мэдээлж байгаа сурвалжлагч зурагчин шүү дээ яагаад надаар хэлүүлж яриулах гээд байгаа юм бэ?

- Надаас илүү сумогийн орчинд амьдарч буй өөрийн чинь үг хүнд илүү итгэлтэй ойлгомжтой үнэмшилгэй гэсэн бодит шалтгаан байгаа үүнийг үндэслэж өөрөөс тань тодруулсан юм
-  Н.Ц: Үнэн үйлийг түмэнд хэргэе гэж бодож байгаа бол би байна уу та байна уу хамаарахгүй биш үү? Би сумод орсон үед японд сумогийн эд оргил үе байсан сумо бөхийн удамтай таканухана ваканухана ах дүү хоёр байлаа эсэргээр тэр үед монголд сумог мэдэхгүй байсан монголчууд барилдаж л байлаа тодорхой цаг хугацаа өнгөрсний үр дүнд угын бөхөд дуртай монголчуудын бөхийн ертөнцөд сумо гэдэг шинэ ертөнц нээгдсэн сумогоор барилдаж буй бидний хувьд баярлууштай  фэнүүд гарч ирсэн шүү. Наанадаж өнөөдөр сумо бөхийг монголчууд мэддэг сонирходог болсон цаандаж хоёр орны соёл спортын харилцаанд илт их өөрчлөлөт гарсан шүү дээ.
Тийм ч болохоор өнөөдөр сумод юу болж байна яах гэж байна гэж монголчууд маань санаа зоволгүй тэвчээртэй арван хэдэн жилийн өмнө сумог мэддэгүй байсан шигээ өнөөгийн байдалд цочирдолгүй арваад хоногийн өмнө сумод  итгэдэг байсан сэтгэлээ марталгүй долоон сарын барилдаан,цаашидын сумогийн ертөнцийг ойлгохыг хүсч байна бид бүгд ч үзэгч олноо баярлуулсан барилдаанаар та бүгдийнхээ итгэлд хариу өгөх болно. Энэ сарын барилдаанд түрүүлсэн бөхийн бай эзэн хааны цом,монгол японы ерөнхий сайдын цом ба бусад шагнал урамшууллаас сумогийн холбоо татгалзсан нь дэмжэгч түмнийхээ өмнө гэмшлээ хүлсээн бодит жишээ гэж бодно. Холбооны ерөнхийлөгч Мүсашикава ба тэргүүлэн удирдах зөвлөлийн багш ояката нар ажил албан тушаал цалин хөлсний торгууль зэргээр хариуцлаг хүлээснийг японы төдийгүй сумо сонирхогч гадаадын ертөнц мэдэж байгаа шүү дээ.

- Барил;ааны өмнөх дохио дахилгын ёслолын өдөр түүхэнд анх удаа бүх бөхчүүд уг ёслолд оролцож дохион бурхан,дэмжигч олныхоо өмнө толгой гудайлган хүлчэл хүссэн энэ талаар өөрийн чинь сэтгэгдэл
- Н.Ц: Сумо бол японы боловсрол шинжлэх ухааны яамны харьяалалтай спортын холбоо тийм ч учраас татвар хөнгөлттэй байдаг, улсын санхүүжилттэй NHKтелевиз хэдэн сая доллор сумогийн холбоонд төлж барилдааныг шууд дамжуулдаг.
хөрөнгө санхүүгийн эх үүсвэр нь ард түмний татвар NHK-д сар бүхэн төлбөр төлж байгаа иргэдийн төлбөр дээр үндэслэж буй учир бид үзэгч олны өмнө уучлал өлчил хүссэн юм япон бол ардчилсан нийгэм шүү дээ.
өнөөдөр хэн буруутай гэдгийг бид шүүхгүй үзэгч олон шүүнэ бид урьдаас илүү хөдөлмрлөх бэлтгэл дасгал хийх ёстой болов уу гэж бодож байна.
Сүүлийн хоёр сард сумогийн ертөнцийг доргиосон асуудлыг та бид хоёр олон нийтэд тийм ч амар хүргэж чадахгүй нь харамсалтай товчхондоо ийм л байна даа.

ярилцсанд баярлалаа.